Material
ӘОЖ: 353.2
ҒТАМР: 78.01.51
ТУРЛЫБАЕВ Р.К.1, ТӘТТІМБЕТОВ А.Ж.2, КЕНЖЕБАЕВА А.М.3
1 Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы академиясының жедел өнер және моральдық-психологиялық қамтамасыз ету кафедрасының моральдық-психологиялық қамтамасыз ету циклінің аға оқытушысы, подпоковник. Петропавл қ. E-mail: turlybaevrustem@email.ru
2 Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы академиясы жедел өнер және моральдық-психологиялық қамтамасыз ету кафедрасы моральдық-психологиялық қамтамасыз ету циклінің бастығы, әскери іс және қауіпсіздік магистрі, оқытушы-зерттеуші, полковник, E-mail: tattibetov1979@mail.ru
3 Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы академиясының жедел өнер және моральдық-психологиялық қамтамасыз ету кафедрасының моральдық-психологиялық қамтамасыз ету циклінің аға оқытушысы, педагогика ғылымдарының магистрі, оқытушы-зерттеуші, подполковник. e-mail: aislu_kd@mail.ru
ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ҚЫЗМЕТІ ҚҰРАЛДАРЫМЕН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ ҰЛАНЫ ОФИЦЕРЛЕРІНІҢ КӘСІБИ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ДАМЫТУДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ
Андатпа. Мақалада Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы офицерлерінің кәсіби құзыреттілігін арттырудың заманауи жолдары қарастырылады. Зерттеу барысында ғылыми-зерттеу қызметінің педагогикалық құралы ретінде қолданылу мүмкіндіктері талданады. Офицерлерді даярлау процесіне зерттеулі оқыту, жобалық әдіс және кейс-стади сияқты инновациялық технологияларды енгізудің тиімділігі негізделген. Жазушы дәстүрлі директивті оқыту мен ғылыми-аналитикалық тәсілді салыстыра отырып, офицердің сыни ойлау қабілеті мен шешім қабылдау дағдыларын дамытудың маңыздылығын көрсетеді. Мақаланың нәтижесінде Ұлттық ұлан офицерлерінің кәсіби деңгейін көтеруге бағытталған практикалық ұсыныстар берілген.
Түйінді сөздер: кәсіби құзыреттілік, Ұлттық ұлан, ғылыми-зерттеу қызметі, педагогикалық технологиялар, зерттеулі оқыту, кейс-стади, жобалық әдіс, офицерлерді даярлау, әскери педагогика
ТУРЛЫБАЕВ Р.К.1, ТАТТИМБЕТОВ А.Ж.2, КЕНЖЕБАЕВА А.М.3
1 старший преподаватель цикла морально-психологического обеспечения кафедры оперативного искусства и морально-психологического обеспечения Академии Национальной гвардии Республики Казахстан, подпоковник. г. Петропавловск E-mail: turlybaevrustem@email.ru.
2 Начальник цикла морально-психологического обеспечения кафедры оперативного искусства и морально-психологического обеспечения Академии Национальной гвардии Республики Казахстан, подпоковник. г. Петропавловск E-mail: tattibetov1979@mail.ru
3 старший преподаватель цикла морально-психологического обеспечения кафедры оперативного искусства и морально-психологического обеспечения Академии Национальной гвардии Республики Казахстан, подпоковник. г. Петропавловск E-mail: aislu_kd@mail.ru
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ РАЗВИТИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ ОФИЦЕРОВ НАЦИОНАЛЬНОЙ ГВАРДИИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН СРЕДСТВАМИ НАУЧНО-ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
Аннотация. В статье рассматриваются современные пути повышения профессиональной компетентности офицеров Национальной гвардии Республики Казахстан. В ходе исследования анализируются возможности использования научно-исследовательской деятельности в качестве педагогического инструмента. Обоснована эффективность внедрения в процесс подготовки офицеров таких инновационных технологий, как исследовательское обучение, проектный метод и кейс-стади. Автор, сравнивая традиционное директивное обучение с научно-аналитическим подходом, демонстрирует важность развития навыков критического мышления и принятия решений у офицеров.
Ключевые слова: По результатам статьи представлены практические рекомендации, направленные на повышение профессионального уровня офицеров Национальной гвардии.
TURLYBAYEV R.K.1, TATTIMBETOV A.Z.2, KENZHEBAYEVA A.M.3
1 senior lecturer of the cycle of moral and psychological support of the department of operational art and moral and psychological support of the Academy of the National Guard of the Republic of Kazakhstan, sub-window. Petropavlovsk E-mail: turlybaevrustem@email.ru.
2 Head of the cycle of moral and psychological support of the Department of Operational Art and Moral and Psychological Support of the Academy of the National Guard of the Republic of Kazakhstan, sub-window. Petropavlovsk E-mail: tattibetov1979@mail.ru
3 senior lecturer of the cycle of moral and psychological support of the department of operational art and moral and psychological support of the Academy of the National Guard of the Republic of Kazakhstan, sub-window. Petropavlovsk E-mail: aislu_kd@mail.ru
PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES FOR DEVELOPING THE PROFESSIONAL COMPETENCE OF NATIONAL GUARD OFFICERS OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN THROUGH RESEARCH ACTIVITY
Annotation. The article examines modern ways to improve the professional competence of officers of the National Guard of the Republic of Kazakhstan. During the research, the possibilities of using research activity as a pedagogical tool are analyzed. The efficiency of introducing innovative technologies such as research-based learning, the project method, and case-studies into the officer training process is substantiated. By comparing traditional directive teaching with a scientific-analytical approach, the author demonstrates the importance of developing critical thinking and decision-making skills in officers.
Keywords: As a result of the article, practical recommendations aimed at increasing the professional level of National Guard officers are provided.
«Зерттеу – бұл ақиқатқа жетудің жалғыз жолы».
(Леонардо да Винчи:)
Қазіргі заманғы геосаяси жағдай мен қоғамдық қауіпсіздік мәселелері Қазақстан Республикасының Ұлттық ұландарының қызметіне жаңа талаптар қоюда. Офицерлік құрам – әскери басқарудың тірегі, сондықтан олардың кәсіби құзыреттілігін арттыру мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің стратегиялық міндеті болып табылады. Дәстүрлі әскери оқыту әдістері көбіне директивті сипатқа ие, яғни дайын нұсқаулықтарды орындауға бағытталған. Алайда, заманауи офицер тек бұйрықты орындаушы ғана емес, сонымен қатар күрделі жағдайларда аналитикалық ойлай алатын, мәселенің мәнін зерттеп, оған ғылыми негізделген шешім таба алатын маман болуы тиіс. Осы тұрғыда ғылыми-зерттеу қызметі (ҒЗҚ) офицерлердің кәсіби құзыреттілігін дамытудың тиімді педагогикалық құралы ретінде қарастырылады.
Бұл мақаланың өзектілігі Ұлттық ұлан офицерлерінің даярлығына ғылыми-зерттеу әдістерін енгізу арқылы олардың интеллектуалдық әлеуетін, сын тұрғысынан ойлау қабілетін және кәсіби шеберлігін арттыру мүмкіндіктерін зерттеумен байланысты. Мақаланың мақсаты – ғылыми-зерттеу қызметі арқылы офицерлердің құзыреттілігін дамытудың заманауи педагогикалық технологияларын жүйелеу және практикалық қолдану жолдарын ұсыну.
1. Кәсіби құзыреттілік және ғылыми-зерттеу қызметінің теориялық негіздері
Кәсіби құзыреттілік – бұл тек білім мен дағдылардың жиынтығы емес, бұл белгілі бір кәсіби жағдайда сол білімді тиімді қолдана білу қабілеті. Ұлттық ұлан офицеры үшін кәсіби құзыреттіліктің құрамына келесі компоненттер кіреді:
1) Когнитивті компонент (заңнама, тактика, стратегиялық білім);
2) Операциялық компонент (басқару, ұйымдастыру, тактикалық әрекеттерді жүзеге асыру);
3) Мотивациялық-құндылықтық компонент (патриотизм, әскери антқа адалдық, жауапкершілік).
Ғылыми-зерттеу қызметі (ҒЗҚ) – бұл жаңа білімді іздеу, мәселенің ішкі заңдылықтарын анықтау және практикалық ұсыныстар әзірлеу процесі. Педагогикалық тұрғыдан ҒЗҚ-ны офицерлердің оқыту процесіне енгізу оларды пассивті тыңдаушыдан белсенді зерттеушіге айналдырады.
Офицердің ғылыми-зерттеу қызметімен айналысуы оның кәсіби өсуіне тікелей әсер етеді. Себебі, зерттеу процесі офицерді мәліметтерді жинауға, оларды сыни тұрғыдан талдауға және логикалық қорытынды жасауға мәжбүрлейді. Бұл қасиеттер нақты әскери операциялар кезінде немесе төтенше жағдайларда шешім қабылдау жылдамдығы мен сапасын арттырады.
2. Офицерлерді дамытудың заманауи педагогикалық технологиялары
Ғылыми-зерттеу қызметі құралдарымен кәсіби құзыреттілікті дамыту үшін келесі педагогикалық технологияларды қолдану ұсынылады:
2.1. Зерттеулі оқыту (Research-based learning).
Бұл технологияда оқытушы (немесе басшы) дайын жауап бермейді, керісінше офицерді сұрақ қоюға және жауапты өздігінен іздеуге бағыттайды. Офицер нақты әскери мәселені зерттейді, гипотеза құрады және оны тәжірибе жүзінде немесе құжаттар негізінде тексеред. Бұл әдіс офицердің өздігінен білім алу дағдысын қалыптастырады.
2.2. Жобалық әдіс (Project-based learning).
Жобалық әдіс – бұл нақты нәтижеге (өнімге) бағытталған зерттеу жұмысы. Мысалы, «Бөлімдегі моральдық-психологиялық климатты жақсартудың жолдары» немесе «Заманауи қару-жарақ пен техниканы пайдаланудың тиімділігін арттыру» сияқты тақырыптарда жоба жасау. Жоба жұмысы офицердің ұйымдастырушылық, жоспарлау және презентациялық қабілеттерін дамытады.
2.3. Кейс-стади (Case-study) технологиясы.
Кейс-стади – бұл нақты өмірде орын алған немесе модельденген қиын жағдайды (кейсті) талдау. Офицерлерге нақты бір тактикалық қателік немесе басқарудағы кемшілік көрсетіледі. Олар ғылыми әдістерді қолдана отырып, қателіктің себебін анықтап, оны жоюдың ең тиімді жолдарын ұсынады. Бұл технология теория мен практиканың байланысын нығайтады.
3. Дәстүрлі оқыту және ғылыми-зерттеу әдістерінің салыстырмалы талдауы
Кәсіби құзыреттілікті дамытудың екі түрлі тәсілін салыстыру арқылы ғылыми-зерттеу әдістерінің артықшылығын көруге болады.
Дәстүрлі әдіс көбіне «директивалық» сипатқа ие. Мұнда офицерге «не істеу керек» деген сұраққа жауап беріледі. Ол нұсқаулықты жаттайды және оны стандартты жағдайларда қолданады. Алайда, стандарттан тыс, күтпеген жағдайлар туындағанда, мұндай тәсілмен даярланған офицер қиындықтарға тап болуы мүмкін.
Ал ғылыми-зерттеу әдісі «аналитикалық» сипатқа ие. Мұнда «неге бұлай істеу керек» және «бұдан басқа қандай жолдар бар» деген сұрақтар алдыңғы планға шығады. Офицер мәселенің мәнін түсінеді, себеп-салдар байланысын талдайды. Нәтижесінде ол тек орындаушы емес, шығармашылықпен ойлайтын басқарушыға айналады.
Салыстыру нәтижесі көрсеткендей, ғылыми-зерттеу қызметі офицердің бейімділік (adaptability) деңгейін арттырады, бұл заманауи әскери қызметтегі ең маңызды қасиеттердің бірі.
4. Практикалық қолдану мысалдары
Ұлттық ұлан офицерлерінің даярлығында ғылыми-зерттеу құралдарын қолданудың нақты мысалдарын қарастырайық.
Мысал №1: Тактикалық дайындық барысында.
Дәстүрлі тәсіл: Офицерге «қалалық жердегі жедел операциялардың» ережесін оқыту.
Ғылыми-зерттеу тәсілі: Офицерге соңғы жылдардағы әлемдік жергілікті қақтығыстардың (мысалы, қалалық шайқастардың) деректерін беру. Оған 'Қазіргі заманғы қалалық құрылыстардың ерекшелігін ескере отырып, жедел топтың қозғалыс схемасын оңтайландыру' тақырыбында зерттеу жүргізуді тапсыру. Офицер деректерді жинап, салыстырып, өз ұсынысын қорғайды.
Мысал №2: Тәрбие жұмысы және психологиялық қолдау.
Офицерге өз бөліміндегі жас әскери қызметшілердің бейімделу процесін зерттеу тапсырылады. Ол сауалнама жүргізеді, интервью алады (ғылыми әдістер), нәтижелерін талдап, әрбір санатқа сәйкес тәрбие жұмысының жеке жоспарын құрады. Бұл жерде офицер психолог-зерттеуші рөлін атқарады, бұл оның басқару құзыреттілігін арттырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ұландары офицерлерінің кәсіби құзыреттілігін дамыту – бұл үздіксіз процесс. Ғылыми-зерттеу қызметі құралдарын педагогикалық технологияларға енгізу офицерлердің интеллектуалдық деңгейін көтеріп, олардың кәсіби шеберлігін жаңа сатыға шығарады.
Зерттеулі оқыту, жобалық әдіс және кейс-стади сияқты технологиялар офицерді тек бұйрықты орындаушы емес, сыни ойлай алатын, мәселенің тереңдігін түсінетін және тиімді шешім қабылдай алатын кәсіби маман ретінде қалыптастырады. Бұл өз кезегінде Ұлттық ұланның басқару жүйесінің тиімділігін арттырып, мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі сапалық көрсеткіштерді жақсартады.
Қорыта айтқанда, ғылыми-зерттеу қызметі – бұл офицердің кәсіби өсуінің қозғалтқышы. Оны оқыту процесіне жүйелі түрде енгізу заманауи әскери педагогиканың басым бағыты болуы тиіс.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ:
- Салникова Е.Н. Методика профессиональной подготовки офицеров в системе военного образования // Военная психология. — 2015. №2.
- Иванов С.В. Развитие профессиональных компетенций офицеров с помощью научно-исследовательской деятельности // Вестник военного образования. — 2018. №4.
- Ахметов Б.А. Заманауи әскери мамандарды даярлаудың педагогикалық жолдары // Қазақстандық ғылым мәселелері. — 2019. №1.
- Смирнов В.П. Теория и практика военной педагогики: Учебное пособие. — СПб., 2016.
- Қазақстан Республикасының Президентінің ресми сайты (akorda.kz) — Стратегиялық басымдықтар туралы мәлімдемелер
- Google Scholar (scholar.google.com) — «Military professional competence» және «Research-based learning in military education» тақырыптарындағы халықаралық мақалалар жинағы
REFERENCES:
- Salnikova E.N. Metodika professionalnoy podgotovki ofitserov v sisteme voennogo obrazovaniya // Voennaya psikhologiya. — 2015. №2.
- Ivanov S.V. Razvitie professionalnykh kompetentsiy ofitserov s pomoschyu nauchno-issledovatelskoy deyatelnosti // Vestnik voennogo obrazovaniya. — 2018. №4.
- Akhmetov B.A. Zamanaui askeri mamandardy dayarlaudyng pedagogikalyq zholdary // Qazaqstandyq ghylym maseleleri. — 2019. №1.
- Smirnov V.P. Teoriya i praktika voennoy pedagogiki: Uchebnoe posobie. — SPb., 2016.
- Qazaqstan Respublikasynyng Prezidentining resmi sayty (akorda.kz) — Strategiyalyq basymdyqtar turaly malimdemeler
- Google Scholar (scholar.google.com) — «Military professional competence» zhane «Research-based learning in military education» taqyryptaryndaghy khalyqaralyq maqalalar zhinaghy
Discussion
No comments yet.